Diz kireçlenmesi (tıbbi adıyla diz osteoartriti ya da gonartroz), diz ekleminde kıkırdağın zamanla incelmesi ve eklemi oluşturan kemik, bağ ve zar gibi tüm yapıların etkilenmesiyle giden yaygın bir durumdur. Özellikle 50 yaş üzerinde ve kadınlarda daha sık görülür. Tamamen geri döndürülemese de uygun yaklaşımlarla şikâyetlerin önemli ölçüde kontrol altına alınması çoğu kişide mümkündür.
Belirtileri nelerdir?
- Hareketle artan, dinlenmeyle azalan diz ağrısı
- Sabah ya da uzun oturduktan sonra kısa süren (genellikle yarım saatten az) tutukluk
- Merdiven inip çıkarken, çömelip kalkarken zorlanma
- Dizde çıtırtı, sürtünme hissi
- Zaman zaman şişlik ve ısı artışı
- İlerleyen dönemde dizde eğrilik (özellikle O bacak) ve hareket kısıtlılığı
Kimlerde daha sık görülür?
- İleri yaş
- Fazla kilo
- Önceki diz yaralanmaları, menisküs ve bağ yırtıkları
- Uzun süre çömelmeyi, ağır yük taşımayı gerektiren işler
- Ailede diz kireçlenmesi öyküsü
- Kadın cinsiyet
Yürürken dize vücut ağırlığının birkaç katı yük biner. Bu nedenle fazla kilo, kireçlenmenin hem başlamasında hem de ilerlemesinde önemli bir etkendir.
Diz kireçlenmesinin evreleri
| Evre | Röntgende görülen |
|---|---|
| 0 | Belirgin değişiklik yok |
| 1 | Şüpheli eklem aralığı daralması, çok küçük kemik çıkıntıları olabilir |
| 2 | Belirgin kemik çıkıntıları, eklem aralığında olası daralma |
| 3 | Belirgin eklem aralığı daralması, çok sayıda kemik çıkıntısı, kemik yüzeyinde sertleşme |
| 4 | İleri daralma, belirgin kemik çıkıntıları ve eklem şeklinde bozulma |
Bu sınıflama (Kellgren-Lawrence) röntgen görüntüsüne dayanır. Röntgendeki evre ile ağrının şiddeti her zaman birbirine uymaz; tedavi kararında kişinin şikâyetleri ve muayene bulguları birlikte değerlendirilir.
Tanı nasıl konur?
Tanı çoğunlukla muayene ve ayakta çekilen diz röntgeni ile konur. MR her hastada gerekli değildir; menisküs veya bağ yaralanması şüphesi gibi durumlarda istenebilir. Romatizmal hastalıklardan ayırt etmek gerektiğinde kan tahlilleri yapılabilir.
Tedavi seçenekleri
Diz kireçlenmesinde yaklaşım basamaklıdır ve çoğunlukla birkaç yöntem birlikte kullanılır:
- Egzersiz: Uyluk ön kas grubunu (kuadriseps) ve kalça kaslarını güçlendiren düzenli egzersiz, en güçlü bilimsel desteğe sahip yaklaşımdır. Yürüyüş, yüzme ve sabit bisiklet genellikle uygundur.
- Kilo kontrolü: Fazla kilolu kişilerde kilo vermek ağrıyı azaltmaya ve ilerlemeyi yavaşlatmaya yardımcı olur.
- Günlük yaşam düzenlemeleri: Uzun süre çömelmekten kaçınmak, gerekirse baston kullanmak, uygun ayakkabı.
- İlaçlar: Hekim önerisiyle ağrı kesiciler ve cilde uygulanan iltihap giderici jeller.
- Fizik tedavi: Egzersiz programı ve fizik tedavi yöntemleri.
- Eklem içi ve eklem çevresi enjeksiyonlar: Kortizon, hyaluronik asit, PRP, kitosan, proloterapi ve ozon. Karşılaştırma için: Diz kireçlenmesinde enjeksiyon seçenekleri.
- Ameliyat: İleri evrede, diğer yöntemlere rağmen günlük yaşamı ciddi kısıtlayan durumlarda diz protezi gibi cerrahi seçenekler ortopedi uzmanı tarafından değerlendirilir.
Ne zaman beklemeden başvurmalısınız?
Dizde aşağıdaki durumlar kireçlenmeden farklı bir soruna işaret edebilir
Bu belirtilerden biri varsa beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurun.
- Dizde ani başlayan belirgin şişlik, kızarıklık ve sıcaklık, özellikle ateşle birlikte
- Düşme ya da burkulma sonrası dize yük verememe
- Dizin kilitlenmesi, açılıp kapanamaması
- Baldırda şişlik ve ağrı (pıhtı şüphesi)
İlgili sayfalar
- Diz kireçlenmesinde enjeksiyon seçenekleri
- Proloterapi mi PRP mi?
- Eklem içi enjeksiyon sonrası dikkat edilmesi gerekenler
Önemli: Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Uygulamaların size uygun olup olmadığına muayene sonrasında hekim karar verir. Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın. Son güncelleme: 13 Eylül 2026.
